یارانه هدفمند، هدف نا ممکن
24بهمن1388

     قدیمی‌ها می‌گویند که گز نکرده پاره نکن. مثال آنها پارچه فروشی است که اندازه نگرفته شروع به بریدن پارچه می‌کند و عاقبت کار هم اشتباه در اندازه کلی پارچه است. روزهای اولی که یارانه نقدی طرح شد، اکثریت علما می‌گفتند که یا به همه مردمی که مایل به دریافت یارانه هستند و به عبارت دیگر فقط ایرانی هستند، یارانه نقدی بدهید و اهداف دیگری که امکان وقوع ندارند را دنبال نکنید؛ یا اصلا یارانه نقدی ندهید و کم‌کم یارانه را حذف و فقط به پاره‌ای از مشاغل کمک بدهید.

     اما به خرج دولت مردانِ کم علم و کم تجربه ما نرفت که نرفت. تا زمانی که طرح‌ها روی کاغذ و اِکسل و پاور پوینت بود و به مرحله اجرا نرسیده بود، مشکلات هدفمند کردن طرح یا به عبارتی اعطای یارانه به کم درآمدها، قابل اجرا بود و مشکلات آن به آسانی با دست بردن در ارقام و اعداد و اسلایدها قابل حل بود. اما با برداشتن اولین قدم برای اجرایی کردن آن، مشکلاتی به بزرگی کوه دماوند رخ نمودند و با هر قدم دیگر کوه‌هایی به بزرگی هیمالیا را باید از سر راه برداریم.

     یکی از مهمترین عللی که مدیران اجرایی و دنیا دیده عنوان می‌کردند، صعب بودن تشخیص دارایی افراد در ابتدا و اعمال تغییرات در طول زمان بود و میزان خطای آنرا قابل مقایسه با مقداری می‌دانستند که به افراد دارا و ثروتمند داده می‌شد. این مشکل به تنهایی قادر به زمین زدن طرح هدفمند است. هدفمند کردن طرح دارای مشکلات جدی دیگری است که هنگام اجرا خود را نشان خواهد داد.

     انجام غیر هدفمند طرح نیز دارای مشکلات بسیاری است که دولت قادر به حل آنها به همراه هدفمند کردن نیست. پس بهتر است که ابتدا مشکلات اصلی را حل نماید و در فرصت مناسب به هدفمندی طرح بپردازد.

     یک راهکار خوب، حذف هدفمندی طرح و اعطای یارانه نقدی به هر ایرانی است که مایل به دریافت یارانه است. شناسایی ایرانی‌های مایل به دریافت یارانه اگر چه مشکلاتی به همراه دارد اما به صعب بودن هدفمندی آن نیست.

     یک راهکار خوب دیگر آزاد سازی کم‌کم قیمت‌ها و کمک نقدی و غیر نقدی به کشاورزان و پاره‌ای از صنایع است تا اکثر مایحتاج مردم بدون یارانه به دستشان برسد. به عبارت دیگر دست از اعطای یارانه نقدی برداریم ولی قیمت‌ها را بدون یارانه نماییم.

     جلوی ضرر را از هر کجا که بگیریم نفع است. خجالت و شرمندگیِ عذر خواهی برای اصرار بیهوده و غیر کارشناسانه بر اجرای یک طرح، خیلی کمتر از اجرا و شکست فاحش و شرمندگی بعد از آن است.