اعتبار سنجي در كارت اعتباري

     اعتبار سنجي در ايران يكي از اعمال فراموش شده‌يِ صدور كارت اعتباري است كه قرار است يك شركت مشترك بين بانك‌هاي ايراني و طبق معمول تحت نظر بانك مركزي آنرا به انجام رساند. در حال حاضر كاري در زمينه اعتبار سنجي انجام نمي‌شود و همه مردم به تساوي داراي اعتبارند و بد حساب وجود ندارد. در زمينه حساب جاري چنين مسوليتي را بانك مركزي بر عهده گرفته و با قوانيني كه دارد به بانك‌ها خدمت رساني مي‌نمايد. از نظر عملياتي و حجم كار، اعتبار سنجي در زمينه كارت اعتباري بسيار پيچيده‌تر است و به تجهيزات و نرم‌افزارِ بيشتري نياز دارد. اگر بخواهيم نسبتي بر اساس تجربه بيان كنيم، اعتبار سنجيِ اعتباري، حداقل 50 برابر سنگين‌تر از اعتبار سنجي حساب جاري است.

     در آمريكا سه شركت اصلي اِكويي فكس، اكسپرين و ترنس‌يونيون براي اين كار وجود دارند كه حدود 172 ميليون بزرگسال را تحت پوشش خود در آورده‌اند. براي اين كار احتياج به اطلاعات زيادي از سوابق مصرف كارت توسط مشتريان مي‌باشد كه توسط اين شركت‌ها گردآوري شده و با روش‌هاي خودكار و هوشمند به اعتبار سنجي مي‌پردازند. تعداد ذكر شده، 75 درصد از بزرگسالان آمريكايي را تشكيل مي‌دهد.

     حدود 15 درصد از تقاضاهاي كارت اعتباري به دليل فقدان سوابق و اطلاعات كافي توسط صادر كنندگان كارت رد مي‌شوند. در اين موارد يا اصلا اطلاعاتي از متقاضي وجود ندارد يا اطلاعات براي تصميم گيري كافي نيست. همين حجم 15 درصد، باعث شده است كه صادر كنندگان به شركت‌هاي مذكور فشار وارد كنند تا فكري براي جذب آنها بنمايند. توافقي قطعي وجود ندارد كه مشخص نمايد يك شخص داراي اطلاعات كمي است و نمي‌توان درباره او سنجش اعتبار را انجام داد اما تقريبا همه موافق هستند كه اگر كمتر از 5 تراكنش مالي و غير مالي از قبيل پرداخت قبوض، پرداخت اقساط از هر نوع، دريافت وام شخصي و دانشجويي، سوابق انواع كارت و مانند آنها  از كسي در 6 ماه گذشته در دست باشد، او داراي اطلاعات كمي است و اگر به 14 تراكنش برسد داراي اطلاعات خوب و كافي است.

     جدول زير آماري از وضعيت بزرگسالان آمريكايي و ميزان اعتبار آنها است:

     در دو سال گذشته شركت‌ها به اين فكر افتاده‌اند كه از اطلاعات و سوابق غير مالي و غير تجاري مردم نيز براي سنجش اعتبار استفاده كنند. براي اين كار به سراغ سوابق پرداخت قبوض، گردش حساب جاري و ساير حسابها، كارت نقدي، وام‌هاي اخذ شده، اجاره صندوق و غيره رفتند. از 24 ميليون آمريكايي كه هيچ اطلاعي از سوابق مالي و اعتباري آنها در دست نيست، بيش از نيمي ممكن است كه واجد شرايط براي دريافت اعتبار باشند. از اين قبيل هستند زنان طلاق گرفته كه از كارت شوهران خود استفاده مي‌كردند، فرزنداني كه بالغ مي‌شوند و از كارت پدران خود استفاده مي‌كردند، دانشجويان، كساني كه فقط از حساب جاري استفاده مي‌كنند، مهاجرين و مانند آنها.

     به عنوان مثال شركت "فير ايزاك" براي دست اندازي به 25 درصد از بزرگسالاني كه مي‌توانند كارت اعتباري دريافت كنند ولي اطلاعات كافي از آنها دردست نيست، داراي 654 ميليون ركورد براي پردازش است كه شامل اطلاعات حساب جاري، اطلاعات عضويت در كلوب‌ها، اطلاعات پرداخت قبوض تلفن همراه و ساير قبوض مي‌باشد. اين شركت معتقد است كه مي‌تواند اعتبار 70 درصد از افراد مذكور را تعيين كند به نحوي كه 35 درصد از آنها نمره اعتبارشان بين 640 تا 850 مي‌شود از حداقل تا بسيار خوب است.

     شركت‌هاي مختلف از روش‌هاي مختلفي نيز استفاده مي‌نمايند. مثلا شركت اكويي فكس از روش‌هاي آماري و اطلاعات غير تجاري استفاده مي‌كند. شركت ماركت مكس روي دانشجويان و مهاجرينِ تازه متمركز شده است. شركت لكسيس محصولي به نام ريسك ويو دارد كه معتقد است اعتبار افراد مذكور را بوسيله بررسي و سنجش 300 مشخصه به دست مي‌آورد. اين محصول از اطلاعات عمومي افراد استفاده كرده و با 3 عاملِ دوام سكونت در يك محل توسط بررسي آدرس‌هاي محل سكونت، توانايي پرداخت اقساط توسط اطلاعات سرمايه گذاري افراد و تمايل پرداخت افراد توسط اطلاعات سوء سابقه، سوابق قضايي، پرداخت قبوض و حراج اموال اعتبار افراد را تعيين مي‌كند. بعضي از اين اطلاعات مانند پرداخت قبوض، مربوط به 25 سال قبل هستند.