در موارد بسياري شنيده ميشود كه بانكهاي ايران چكهاي 500هزار ريالي داخل خودپرداز قرار دهند. ظاهر امر اين است كه اين طرح به دليل كم ارزش بودن پول ملي و درخواست مبلغ زياد توسط مشتريان مطرح ميشود. اگر موارد زير را در نظر بگيريم:
1- بزرگترين اسكناس ايران 20هزار ريالي است
2- بزرگترين اسكناس آمريكايي 100 دلاري است
3- حقوق كارمند معمولي هر دو فرهنگ
4- فرهنگ مصرف پوز در جامعه آمريكايي و ايراني كه خلا خودپرداز را پر ميكند
5- پرداختهاي خرد توسط چك
6- پرداختهاي الكترونيكي و اينترنتي
7- چك پولهاي آمريكايي معمولا به اندازه 100 دلار ارزش دارند در حالي كه در ايران 5 ميليون ريالي!! هم داريم؟
تحليل عميق نشان ميدهد كه مشكل جامعه ايراني پول و اسكناس درشت نيست! هيچگاه يك فرد خارجي تمام حقوق بازنشستگي خود را يكباره از دستگاه خودپرداز اخذ نكرده و آنرا در چند روز اول خرج نميكند. اگر لازم به خرج كردن باشد، اين كار را به طرق ديگر هم ميتواند انجام دهد ولي قطعي است كه تمام حقوق خود را بصورت نقد از خودپرداز دريافت نميكند.
هيچ فرد خارجي براي خريد گوشت از مغازهاي كه در مجاورت سوپر ماركت يا قصابي محل است، ابتدا كلي پول از خودپرداز اخذ نكرده كه بعد به سراغ قصابي برود! چكهاي افراد در خارج از ايران از اعتبار برخوردار است و افراد مجبور نيستند كه حتما از چك پول يا پول نقد استفاده نمايند.
از قرار معلوم شركت ايران نارا اقدام به عرضه خودپردازهايي كرده است كه قادرند حروف مغناطيسي روي ايران چك را خوانده و به نام مشتري ثبت نمايند. بنابراين ميتوان تا حدي از بي نام بودن ايران چك در خودپرداز جلوگيري كرد.
اما اين يك روي سكه است. موضوع اصلي چك پول، اطمينان فروشنده است از اصالت آن و امضايي كه مشتري روي آن مينمايد. بطور خلاصه مشكلات زير وجود دارند:
1- حك نمودن حروف مغناطيسي روي چك پول تقلبي، صد بار راحتتر از چاپ تقلبي آن است.
2- چك پول بايد در شعبه و در حضور كارمند بانك امضا شده و در هنگام فروش هم امضا شود و فقط يك بار قابل برگشت به شعبه و نقد شدن باشد.
3- چك پول قطعا پول نقد نيست و نبايد مانند آن بكار رود. يك قصاب كه نميتواند دم به دقيقه به بانك برود و چك پولهايش را با صرف وقت و معطلي به بانك بفروشد و پول نقد بگيرد يا به حسابش بريزد. بنابراين مجبور است آنرا مانند پول نقد به ديگري بدهد و خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل.
4- خرج كردن چك پول توسط مردم و براي خريدهاي خرد دشوار است و بسياري از فروشگاهها از پذيرفتن آن امتناع ميكنند.
5- پرداخت چك پول توسط خودپرداز، جابجا كردن مشكل در بانك و جامعه است. به عبارت ديگر مشكل خودپرداز حل ميشود اما مشكل بانك و بسياري از مردم حل نميشود زيرا بانك بايد در نقطهاي ديگر و با صرف هزينه آنرا نقد يا تبديل كند و مردم نيز درسر تازهاي به نام ايران چك بجاي پول نقد پيدا ميكنند.
6- چاپ تقلبي يك اسكناس 20هزار ريالي به اندازه يك چك پول 5 ميليون ريالي يا ايران چك 500هزار ريالي است. البته امكان دارد كه چاپ ايران چك 500هزار ريالي آسانتر هم باشد. اگر ايران چك را تبديل به پول رايج مملكتي كنيم، فكر كردهايم كه چه اتفاقي ميافتد.
با اين وصف خوب است كه پيرامون پرداخت ايران چك توسط خودپرداز عميقا فكر كرده و عواقب آنرا در سطح بانك مركزي و نظام بانكي ايران بررسي نماييم.
براي برون رفت از اين بحران خوب است كه هزينه بيشتري براي گسترش مصرف پوز بنماييم و آنرا به هر طريقي كه ممكن است ترويج دهيم. اگر بانكها به اندازهاي كه براي جوايز قرضالحسنه خود تبليغ ميكنند براي ترويج پوز مينمودند، ظرف دو سال آينده اين محصول همگاني شده بود.
نكته مهمي كه نبايد از نظر دور داشت اين است كه اسكناس توان گردش و دست به دست شدن دارد و اگر حدود 150 ريال براي چاپ آن هزينه ميكنيم، آنرا حدود 150 بار نيز بكار ميبريم تا معدوم نماييم. اما ايران چك را اگر چه حدود همان 150 ريال براي چاپش صرف ميكنيم، اما فقط دو سه بار ميتوانيم بكار بريم و بايد آنرا نقد نموده و باطل نماييم. اضطرار و نامديريتها ما را به جايي نرساند كه چك پول را تبديل به اسكناس كنيم. در اينصورت بيايم خود اسكناس را چاپ نماييم.