چه تعداد پايانه فروش در ايران نياز داريم؟


     حذف خدمات قابل ارايه توسط پايانه‌هاي فروشگاهي (پوز) اثر مستقيم بر عرضه خدمات كارت‌هاي بانكي دارد. اين امر باعث شده تا امروزه از اين ابزار در سطح گسترده جهت ارايه خدمات مالي و بانكي در فروشگاه‌ها استفاده شود. بر اساس تحقيقات انجام شده توسط موسسه "تحقيقات بانكداري خرد" دلايل عمده استفاده از پايانه پوز در كشورهاي مختلف عبارت است از:

1- تقاضاي عمومي براي انجام مبادلات بوسيله كارت‌هاي بانكي
2- رقابت بين فروشگاه‌ها
3- جايگزيني روش‌هاي سنتي با مكانيزه
4- تسهيل در امور حسابداري و مسايل مرتبط با آن
5- تقاضا از جانب توريست‌ها

پايانه‌ فروشگاهي در حكم يك واسطه و پردازشگر، قابليت رمز نگاري و رمز گشايي پيام‌هاي ارسالي و دريافتي را داشته و به صورت مستقل از صندوق فروشگاه نسبت به انجام تراكنش با مركز اقدام نموده و ريز تراكنش‌ها و وجوه منتقل شده را جهت تسويه حساب الكترونيكي در حافظه خود نگهداري مي‌نمايد. امنيت پايانه فوق به حدي قابل اطمينان است كه مي‌توان با خاطر آسوده آن را در فروشگاه نصب نمود تا متقاضيان با استفاده از آن خريد نمايند. طبق آمار اخذ شده از ژورنال سالانه "كميته سيستم پرداخت و تسويه حساب" تعداد پوزهاي يازده كشور منتخب پيشرفته جهان در سال 2004 و با ترتيب سرانه به قرار زير است:

رابطه جمعيت و تعداد پوزهاي متناسب با آن در دنيا
رديف نام كشور تعداد جمعيت
هزار نفر		 سرانه به نفر
1 سنگاپور 802 26 467 4 166
2 هلند 966 194 039 28 143
3 ژاپن 670 242 1 455 127 102
4 بل‍ژيك 284 108 374 10 95
5 سوئيس 055 88 511 7 85
6 سوئد 655 123 011 9 72
7 كانادا 000 495 981 32 66
8 تركيه 000 050 1 112 70 66
9 انگلستان 020 920 542 60 65
10 ايتاليا 537 007 1 127 58 57
11 فرانسه 000 060 1 890 60 57
جمع / ميانگين 989 316 6 940 551 80

چون مايل نيستيم كه هدف نهايي و كمال مطلوب خود را كشورهاي عقب مانده فرض نماييم، كشورهاي اروپايي را مد نظر قرار داديم. با توجه به جدول فوق مي‌توان استنباط نمود كه در كشورهاي مورد بحث بطور ميانگين به ازاي هر 80 نفر يك پوز اختصاص داده شده است. حال با عنايت به جمعيت كشور ايران كه حدود 68 ميليون نفر در نظر گرفته مي‌شود، آنگاه مي‌توان چنين نتيجه‌گيري نمود كه كشور ايران جهت همگام شدن با جهان به حدود 854 هزار پوز نياز دارد.

     تحليل فوق بر اساس جمعيت يك كشور بود. حال اگر تعداد شعب يك بانك را از كل شعب بانك‌هاي (15600) ايران در نظر بگيريم و با آن نسبت 854 هزار پوز را تقسيم كنيم، به هر شعبه يك بانك حدود 55 عدد پوز مي‌رسد.

     با در نظر گرفتن درصد سهم منابع يك بانك به منابع كل بانك‌ها، يك درصد سهم يك بانك معادل 8540 پوز مي‌شود. بنابراين اگر بانكي 20 درصد منابع بانكي را در اختيار داشته باشد، سهم او 170800 پوز مي‌شود.

     با در نظر گرفتن تعداد كارت‌هاي بانكي هر بانك و سهم بندي بر اين اساس، و با در نظر گرفتن ميانگين 11 كشور متنخب جهان كه به ازاي هر 173 عدد كارت يك پوز دارند، مي‌توان سهم هر بانك را معيين نمود. مثلا بانك ملي اگر 3 ميليون كارت داشته باشد، بايد حدود 17 هزار پوز نصب نمايد.

تعداد پوزهاي ايران در پايان ماه خرداد به شرح زير است:

تعداد پوزهاي ايران و كارت‌هاي بانكي تا
31 خرداد 85
رديف نام بانك تعداد پوز تعداد كارت
1 پارسيان 046 44 807 533 1
2 سامان 891 18 391 130
3 كشاورزي 534 10 799 383 1
4 صادرات 856 6 436 806 2
5 ملي 111 2 418 817 3
6 ملت 031 1 448 491
7 پست بانك 257 311 10
8 توسعه صادرات 140 101 11
9 اقتصاد نوين 115 064 136
10 تجارت 18 497 830 1
11 مسكن 9 858 151
12 سپه 0 000 500 2
13 رفاه 0 320 18
14 صنعت و معدن 0 0
15 كارآفرين 0 0
- جمع 008 84 424 459 12


مطلب فوق برگزيده مختصري از يك گزارش از توليدات اداره كل سازمان و تشكيلات و روش‌هاي بانك ملت با كمي دست كاري مجاز بود.

راه راست:

1- از بين موارد فوق بديهي است كه تعداد كارت معيار بهتري براي تخصيص پوز است. اگر كارت نباشد به پوز هم نيازي نيست و با ازدياد كارت تقاضا هم زياد مي‌شود. بنابراين اگر تعداد كل كارت‌هاي ايران را در حال حاضر 14 ميليون فرض كنيم، در كل به حدود 81 هزار پوز نياز است. اگر تعداد كل كارت‌ها به دو برابر رسيد كه حدود 3 سال ديگر طول مي‌كشد، به حدود 243 هزار پوز نياز داريم. مشاهده مي‌شود كه معتدل‌ترين محك و معيار براي تخصيص پوز، تعداد كارت‌هاي صادر شده است كه متقاضي پوز مي‌باشند. اگر جمعيت كشور يك ميليارد باشد ولي 1 هزار كارت داشته باشند، آيا بايد به جمعيت كشور توجه نمود؟!

2- اگر 854 هزار پوز پيشنهادي قبل را بپذيريم، يا رشد كارت بسيار سريع‌تر از آنكه ما فكر مي‌كرديم شد، ساخت آن در داخل كشور بسيار منطقي جلوه مي‌كند. اصولا پوز قسمت حساس با فن‌آوري پيشرفته ندارد. اگر شركتي آنرا توليد كرد، سخت نگيريم و از توليد داخل حمايت نماييم.
3- با توجه به اينكه فرهنگ سازي به زبان خوش مدت زمان زيادي لازم دارد كه از 10 تا 30 سال، مدت معقولي است، نبايد با زمان‌هاي كوتاه مدت توجيهات اصولي خود را ارايه دهيم. پيشنهاد مي‌شود كه از راه‌هاي دستوري و فشار منطقي (مالي، كارمزد، قانون اصناف و بازرگاني) استفاده نماييم.
4- اگر چه آماري دقيق در دست نداريم، ولي كارشناسان حدس مي‌زنند كه حدود 75 درصد پوزهاي ايران راكد است يا با راندمان اندكي كار مي‌كند. 
5- بهترين راه براي پيش‌بيني آينده در ايران، تامين تقاضاي بازار است. تا اندازه‌اي كه مردم راضي شوند و استفاده نمايند، بايد پوز نصب كرد. البته از تغيير روش، قانون و مسايل حاشيه‌اي غافل نمانيم. عرضه روش‌هاي رقابتي مانند چاپ پول درشت، اينترنت و موبايل نيز تاثير زيادي در استقبال از پوز دارند.