طرحي بهتر بجاي كارت هوشمند سوخت

     در حال حاضر متخصصان زيادي هستند كه اعتقاد به جايگزيني طرحي ديگر بجاي كارت هوشمند سوخت دارند. اهدافي كه در آر.اف.پي اوليه منظور شده بود، در ارتباط با نيروي انتظامي و ارگان‌هاي ديگر دستخوش تغيير واقع شد و هر كدام سعي در هدايت آن به سمت و نفع سازماني خود داشته و دارند. در اين مقاله به ارايه طرحي بر مبناي پرداخت نقدي و استفاده از شبكه بانكي مي‌پردازيم كه نقايص طرح اول را رفع نموده و مزاياي ديگري هم در بر دارد.

     البته از سال‌ها پيش روياي مسولان اين بود كه اكثر يارانه‌ها را بطور مستقيم پرداخت نمايند و مانع از مصرف بي‌رويه شوند. اخيرا نيز بر اساس طرحي نامعلوم از وزارت بازرگاني قرار است كه يارانه گندم، آرد و نان در يك زمان بندي مشخص به تدريج حذف گردد. اما اين طرح را دولت‌هاي قبلي نيز دورخيز كردند كه اجرا نمايند اما موفق نشدند. در هر صورت پرداخت نقدي يارانه بهترين نوع ممكن است و با كارت اختصاصي و بن هم نمي‌شود انجام داد. براي هر نوع يارانه كه نمي‌شود يك كارت مجزا داد يا يك كاربرد بر روي كارت سوخت قرار داد. در روش نقدي كه بر اساس پرداخت از طريق بانك است، همه نوع يارانه را مي‌توان به بهترين نحو ممكن توزيع نمود. مهمترين مشكل پرداخت مستمر يارانه، فوت شخص مربوط و ادامه جريان يارانه است كه براي اين مشكل و موارد ديگر در موقع مناسب بحث خواهيم كرد.

     وقتي محصولي جديد به بازار مي‌آيد، تب تندي عارض بعضي از طراحان شده و آنرا بي‌محابا در بسياري از موارد نامربوط هم بكار مي‌برند. كارت هوشمند و غيرهوشمند آن كه به حافظه امن هم شهرت دارد، از اين قاعده كلي دور نمانده و در موارد زيادي ايرانيان را به اشتباه انداخته است. يكي از اشتباهات رايج اين است كه آنرا بيش از حد متعارف خود بكار مي‌بريم. نتيجه اين مي‌شود كه راه را نمي‌توانيم تا انتها طي كنيم.

     طرح فعلي سهميه بندي سوخت كه با كارت هوشمند انجام مي‌شود را مي‌توان به دو قسمت عمده تقسيم نمود:

1- از ابتدا تا تسليم كارت به شخص و رفع اشكال، تعويض، صدور مجدد و از اين قبيل.
2- از زمان تسليم كارت به شخص تا كاربرد كارت در جايگاه و انواع تسويه جايگاه با طرف‌هاي لازم.

اگر چه ممكن است كارت به خودرو تعلق بگيرد، اما در نهايت به شخصي كه دارنده آنست يا بايد از سهميه استفاده كند تحويل مي‌شود.

مشكل عمده در قسمت دوم است كه احتياج به دستگاه‌هاي مفصل براي نصب در جايگاه و شبكه لازم براي تبادل داشته و عمليات تسويه حساب و رفع مغايرت‌هاي طاقت فرسا دارد. بدي مهم ديگري هم دارد كه براي كاربرد ديگري مانند سهميه ديگر زمينه مناسب ندارد و بايد كارهاي زيادي را از اول و تكراري انجام داد كه در بعضي موارد غير ممكن است.

خلاصه طرح به ترتيب زير است:

1- عمليات شناسايي و تشخيص شخص تعلق گيرنده سهميه، مانند قبل انجام شود. در اين مورد نيروي انتظامي كارها را انجام مي‌دهد.
2- اطلاعات جهت افتتاح حساب به بانك(ها) ارسال شود.
3- بانك حسابي كوتاه مدت يا قرض‌الحسنه براي آن شخص افتتاح مي‌كند.
4- بانك كارتي اعتباري يا دبيت روي همان حساب صادر و به شخص تحويل مي‌دهد. اين كارت در شعب بانك، شبكه خودپرداز و پوزهاي شتاب كار مي‌كند.
5- در ابتداي هر ماه يا زمان‌هاي مقرر، مبلغ سهميه و فهرست حساب‌ها توسط شركت پخش به بانك اطلاع داده شده، مبلغ كل به حساب بانك واريز شده و مبلغ سهميه توسط بانك به هر حساب واريز مي‌شود. از اين لحظه مبلغ سهميه براي هر منظوري حتي غير از سهميه مي‌تواند صرف شود كه صرفه جويي زيادي در سوخت نيز ايجاد مي‌نمايد.
6- جايگاه‌ها در صورت تمايل مي‌توانند از بانك‌هايي مانند پارسيان، سامان، كشاورزي و ملت بخواهند كه به هزينه خود دستگاه پوز براي دريافت پول نصب نمايند.
7- دارنده حساب و كارت مي‌تواند از خودپرداز يا شعبه پول نقد دريافت كرده و در جايگاه مصرف نمايد. اگر جايگاهي پوز داشت، مي‌تواند مانند فروشگاه و بدون دردسرِ دريافت پول، كارت را بپذيرد.
8- مراحل رفع اشكال، تمديد، تجديد، تعويض، انسداد و نظاير آن با همكاري بانك، نيروي انتظامي و شركت پخش انجام مي‌شود.

چرخه معمول كار در اين نقطه تمام مي‌شود.

طرح همزمان:

براي آنهايي كه مايلند، مي‌توان  يارانه سوخت را به صورت نقدي و در حسابي در ابتدا يا انتهاي ماه واريز كرد و براي آنهايي كه مايلند به صورت كارت سوخت باشد به همين صورت عمل كرد. به عبارت ديگر، طرح يارانه نقدي و كارتي با هم و موازي اجرا گردد. از ديگر مزاياي اين طرح، راحتي آن براي ماشين‌هاي دولتي و محرمانه است كه مي‌توانند به راحتي از آن استفاده نمايند و بطور آزاد بنزين دريافت نمايند.

معايبي كه در كارت هوشمند سوخت وجود دارد و در اين طرح وجود ندارد به قرار زير است:

1- پوزها، كارت خوان‌ها، سرورها و شبكه جايگاه حذف مي‌شوند.
2- تمام مراحل طاقت فرسا و اشكال زاي مربوط به جايگاه در مراحل تجميع و تسويه سهميه سوخت و كارت مالي حذف مي‌شود.
3- تمام سرورها و زحماتي كه بايد شركت پخش در سايت مركزي متحمل شود رفع مي‌شود.
4- تمام زحماتي كه بايد شركت پخش براي رفع مغايرت و تسويه با جايگاه، مناطق و بانك متحمل شود، رفع مي‌شود.
5- كارت هوشمند مي‌تواند حذف شود و حساب بانكي جاي آنرا مي‌گيرد.
6- اگر نهادي اصرار بر صدور كارت هوشمند داشت، مي‌توان شناسايي در بانك را بر عهده آن گذاشت.

منافعي كه در طرح جديد وجود دارد به قرار زير است:

1- هزينه‌هاي زايد جايگاه و بسياري ديگر كه در معايب كارت هوشمند وجود دارد، در اين باره وجود ندارد.
2- سهميه بندي‌هاي ديگر مانند نان، شكر و غيره را مي توان به وسيله آن به راحتي انجام داد كه در كارت فعلي بسيار سخت و ناممكن است.
3- پول الكترونيك تشويق و ترغيب شده و تعداد كارت‌هاي مالي زياد مي‌شود.
4- نقدينگي بانك‌ها زياد شده و در ازاي آن مي‌توان به اقتصاد كمك كرد. نيز مي‌توان از بانك‌ها در ازاي آن اعتبار گرفت.
5- اگر محدوديت خريد را براي كارت‌ها اعمال كنيم، پوزها فعال شده و پول الكترونيك واقعي جريان مي‌يابد.
6- اسراف در مصرف، تعديل و حتي صرفه جويي مي‌شود. قدرت انتخاب به شخص اعطا شده و مصرف پايين مي‌آيد. مي‌گويند كه دوسوم سهميه زاهدان قاچاق مي‌شود چون همه از سهميه خود استفاده مي‌كنند و اگر نكنند از دستشان مي‌رود.
7- فقط يك بانك هزار شعبه‌اي براي اجراي اين طرح كافي است. اما در صورت لزوم مي‌توان از تمام 16000 شعبه تمام بانك‌ها براي آن استفاده كرد.
8- براي واريز سهميه احتياجي به حضور شخص در شعبه نيست. تا مسدود و لغو نشدن سهميه، واريز مي‌تواند ادامه يابد.
9- مصرف و مديريت حساب در خودپرداز، پوز، شعبه، اينترنت و تلفن بانك مي‌تواند انجام شود و حتي به حساب ديگري انتقال يابد.
10- مي‌توان سهميه را از زماني كه لازم است اجرا كرد و مبلغ يارانه را چند ماه بعد پرداخت كرد. فقط منصف باشيم و سود بانكي آنرا به شخص (اشخاص) استفاده كننده بپردازيم.

نكاتي در طرح جديد وجود دارد كه به قرار زير است:

1- فراموش نكنيم كه سهميه بندي عادلانه و جلوگيري از قاچاق سوخت، هدف اصلي طرح است.
2- گاهي گفته شده است كه با كارت سوخت مي‌توان آمار جالبي از تردد خودرو، رهگيري آن و غيره بدست آورد. اين موضوع فرعي بوده و نبايد اصل طرحِ سهميه بندي و تحقق سريعترِ عدالت فداي آن شود. ضمنا چون هيچوقت فروش آزاد و بدون كارت حذف نمي‌شود، كسي كه بخواهد پنهان بماند يا كاري خلاف انجام دهد، مشكلي ندارد.
3- بالاخره فروش آزاد نيز مرسوم شده و اكثر آمارهاي ما را مخدوش مي‌كند. خلافكار نيز از اين موضوع بهره مي‌برد.
4- مشكل سازمان‌هاي دولتي و اطلاعاتي نيز در پنهان ماندن آمار و اطلاعاتشان رعايت مي‌شود. سهميه بطور يكجا به آنها پرداخت مي‌شود.
5- اگر ماشين‌ها را گازسوز نماييم و يارانه گاز را بطور نامحدود توزيع كنيم، مشكل سوخت براي فقط ماشين‌هاي سواري بنزين سوز تا حدي حل شده اما اگر راهي براي قاچاق آن پيدا نشود، هنوز مشكل اسراف و عدم رعايت عدالت برقرار مي‌ماند.