چک مسافرتی، جانشين بانک
بيش از صد سال پيش، چکهای مسافرتی (يا شِبه پول) به عنوان جانشينی امن به
جای پول نقد و در مسافرت، طراحی و ارايه گرديد. اما بيش از 40 سال است که
به عنوان وسيلهايی برای انبار کردن پول نقد در منزل نيز بکار
ميرود. بعضی
از مصرف کنندگان آن، به خاطر
ناپايداری دولتها و استفاده در مواقع ضروری، و
بعضی به خاطر ترس از آينده پول ملی خود، ممکن است که ارز ديگری را برای
اطمينان خاطر خريداری کنند. در هر حالت، چک مسافرتی به دليل قابل تعويض
بودن، تا حدي بر پول نقد ارجحيت دارد.
برای وصول به هدف دوم، شرکت امريکن اکسپرس اخيرا نوعی چک مسافرتی به نام
سِکيور فاندز (Secure Funds) عرضه میکند که
تاريخ انقضا نداشته، در 24
ساعت میتواند به پول تبديل شود و از موسسات مالی معتبر قابل تهيه میباشد.
درآمد چکهای مسافرتی از هزينه شارژ شده توسط فروشندگانی که آنرا میپذيرند
يا به طور عمده از رسوب پول نزد صادر کنندگان آن از هنگام فروش تا برگشت و
نقد شدن آن، حاصل میشود. در خارج از ايران و از اوايل دهه 1990 مصرف آن
تنزل پيدا کرد و در ايران به دليل ضعف پول ملی، خرد بودن بزرگترين اسکناس
رايج و ضعف بانکها در انتقال پول، مصرف آن اوج گرفت.
به اين دليل است که شرکتهای خارجی برای به جريان انداختن بيشتر چک
مسافرتی، متوسل به ابداعات جديدی مانند بینام کردن و لغو تاريج انقضای آن
میشوند. در کشوری مانند روسيه که تحقيقات نشان میدهد 92 درصد مردم
پولهای خود را در منزل انبار میکنند، محصول سکيور فاندز میتواند مفيد
واقع شود. برآورد میشود که حدود 45 درصد از مردم روسيه، حدود 860 دلار نيز
در منزل انبار کرده باشند. اين مقادير به معنی 14 ميليارد دلار پس انداز
خانگی در سراسر روسيه است. در آرژانتين نيز که 50 درصد مردم علاقه به ذخيره
پول در منزل دارند، سکيور فاندز راه خود را باز کرده است. مردم هلند نيز
علاقه وافری به نگهداری دلارهای ارسال شده از سوی اقوام خود در آمريکا
دارند به حدی که گفته می شود رتبه يازدهم را از نظر ذخيره ارزی آمريکا
دارد.
به نقل از موسسات مربوطه، تقريبا 69 درصد از تمام پول نقد در گردش آمريکا،
در خارج از آن کشور نگهداری میشود. اين مقدار حدود 700 ميليارد دلار می
شود که 90 درصد از 100 دلاریها را تشکيل میدهد. با اين توضيحات، می توان
تاثير کم شدن ارزش دلار بر مردمی که آنرا ذخيره می کنند را بررسی کرد.