هزينه‌هاي وصل شدن به سويچ ملي، شتاب


شبكه تبادل اطلاعات بين بانكي ايران يا شتاب، مركزي است با استاندارد بين‌المللي تبادل اطلاعات مالي 8583 كه فعلا دستگاه‌هاي خودپرداز اكثر بانك‌هاي ايران را به هم وصل كرده است. دستگاه‌هاي خودپرداز هر بانك، در حال حاضر فقط اجازه برداشت پول و دريافت صورت‌ حساب را به ساير بانك‌ها مي‌دهند و قرار است كه در آينده نه چندان دور، اجازه انتقال پول از يك كارت به كارت ديگر را نيز بدهند.
پايانه‌هاي فروشگاهي، بايد از طريق يك بانك به شتاب متصل شوند و در حال حاضر مجاز نيستند كه مستقيم به شتاب وصل گردند. هزينه‌هاي هر يك از طرفين به قرار زير است:

جدول 1 - نرخ كارمزد تراكنشهاي انجام شده از طريق شتاب

رديف نوع تراكنش نوع پايانه هزينه ذينفع هزينه
1 برداشت وجه خودپرداز 1013 شتاب (1)
2 برداشت وجه خودپرداز 2967 پذيرنده (2)
3 مانده حساب خودپرداز 1013 شتاب
4 مانده حساب خودپرداز 2967 پذيرنده
5 خريد كالا پايانه فروشگاهي 563 شتاب
6 خريد كالا پايانه فروشگاهي 706 پذيرنده
7 مانده حساب پايانه فروشگاهي 563 شتاب
8 مانده حساب پايانه فروشگاهي 706 پذيرنده

(1) هزينه پردازش هر تراكنش توسط سويچ شتاب مي‌باشد كه به مركز شتاب تعلق مي‌گيرد. مركز شتاب متعلق به بانك مركزي است.
(2) هزينه انجام هر تراكنش توسط پذيرنده مي‌باشد كه به وي تعلق مي‌گيرد و به حساب او واريز مي‌شود.
مجموع هزينه‌هاي فوق به ازاي هر تراكنش از صادر كننده كارت اخذ شده و به شرح فوق به شتاب و پذيرنده تعلق مي‌گيرد.

مجموع تعداد كارت‌هاي فعال و غيرفعال بانك‌هاي عضو شتاب حدود 5 ميليون عدد است و طبق آمارهاي ارايه شده، روزانه حدود 140 هزار تراكنش كارت براي دريافت پول و استعلام مانده حساب و كمي براي پوز فروشگاهي وارد سويچ شتاب ميگردد. به عبارت ديگر، هر كارت شتاب به طور متوسط يك بار در ماه از سويچ شتاب استفاده مي‌كند. بنابراين اگر 1013 ريال را ضربدر 140 هزار نماييم، روزانه  141 ميليون ريال نصيب شتاب و به همين صورت 415 ميليون ريال كارمزد به بقيه بانك‌هاي نصب كننده دستگاه خودپرداز تعلق ميگيرد كه حدود 2500 دستگاه خودپرداز را پول گذاري و نگهداري مينمايند.
سرمايه گذاري شتاب براي اين امر، شامل خريد و نصب يك سويچ است كه حداكثر 2000 ميليون ريال قيمت دارد، بعلاوه مقداري هزينه‌هاي سخت‌افزاري و نرم‌افزاري و شبكه و نيروي انساني كه حداكثر روزي 10 ميليون ريال برآورد ميشود. سرمايه گذاري بانك‌هاي نصب كننده خودپرداز، شامل تمام موارد شتاب به علاوه هزينه خريد دستگاه‌هاي خودپرداز، پرداخت هزينه نگهداري به فروشنده دستگاه، هزينه استهلاك سرمايه و دستگاه، هزينه جا، مكان، برق، نيروي انساني شعب و ستاد و موارد ديگر است.
نظر پاره‌ايي از بانكها اينست كه نگهداري خودپرداز اگر ضرر نداشته باشد، سودي در بر ندارد. با مقايسه سرمايه گذاري هر دو طرف ميتوان قضاوت كرد كه هزينه و سرمايه گذاري بانك‌ها، حداقل 10 برابر شتاب است و سودي كه شتاب ميبرد، حداقل چند برابر بانك‌ها است. البته با توجه به اينكه شتاب قيمت كارمزد خودش را خودش تعيين ميكند و رقيبي در برابرش وجود ندارد و ديگران با اجبار بانك مركزي بايد آنرا بپذيرند، ميتوان گفت كه هزينه‌هاي تعيين شده، بسيار عادلانه است.
در موارد خريد كالا و كارمزدِ تراكنشهاي پايانه‌هاي فروشگاهي، وضع مقداري بهتر است. هزينه سرمايه گذاري و نگهداري يك دستگاه پوز به حدود دو صدم يك دستگاه خودپرداز ميرسد و چون براي انجام تراكنش از فروشنده و گاهي مشتري كارمزد دريافت ميشود، ميتوان هزينه‌هاي انجام شده را دريافت كرد. اما هنوز دو سئوال باقي است:
1- هزينه تمام شده شتاب با كارشناسي عادلانه چقدر است كه 563 ريال كارمزد براي هر تراكنش پوز دريافت ميكند. اگر شتاب مايل باشد، ماهنامه حاضر است كه هزينه كارشناس مربوطه را بپردازد.
2- اگر شركت ديگري حاضر شود يك سويچ مليِ موازي با شتاب داير كند(كه حاضر است)، قيمت رقابتي او چقدر است؟ آيا 200 تا 300 ريال براي پوز و خودپرداز و از طريق شتاب دوم، منصفانه نيست؟

راه راست: موارد ذكر شده فقط جهت تبادل افكار و مرجعي براي كارشناسان علاقه‌مند است. امكان اشتباه و محاسبات خطادار در آن وجود دارد. لطفا ما را از هر گونه راهنمايي خود محروم نسازيد.