نقشه راه بانکهای ايران
تمام بانکهای ايران به دنبال اکسيری میگردند که درد عقب ماندگی آنها را
از قافله بانکداری غربی درمان کند. با کنار کشيدن شرکت خدمات در زمان آقاي
مظاهری (دل دارترين وزير دارايي انقلاب)، فعلا بسياري از آنها به دنبال طرح
جامع هستند. عدهايي پيمانکار خارجی را دارای صلاحيت میدانند و عدهايی هم
با پيمانکار ايراني سر ميکنند. آنهايي که با شركت خارجی کار میکنند(مانند بانک
کشاورزی و ملی)، با توجه به تجربه گرانبهای شرکت ملی انفورماتيک و يکی دو
پروژه اخيری که با خارجیها بسته شده و هنوز با توجه به گذشت زمانهای
تحويل، نتايج آن مبهم است و زير بار هم نرفته، ترسی دولتی در دل دارند که
شايد پروژه يا تمام نشود، و/يا کامل راه نيافتد، و/يا با ظرفيت کم کار کند،
و/يا در آخر کار به چيزی کمتر از محصولی که از ابتدا میتوانست توسط ايرانی
توليد شود، راضی شوند.
خلاصهايی از واقعيتهای ظاهر شده بر صنعت بانکداری ايران در 20 سال گذشته
به قرار زير است:
1- قد و اندازه شرکتهايي که حاضر هستند با بانکهای بزرگ ايرانی کار کنند،
کوچک است. شرکتهای بزرگ، اصلا به "تقاضای ارايه پيشنهاد" ما، جواب هم
نمیدهند. بنابراين بايد با کوچکها کار بزرگ انجام دهيم؟! عاقبت آن هم
معلوم است!
2- شرکتهای ايرانی فقط به فکر منافع خود هستند(خارجیها اين طور نيستند؟!)
و فکر میکنند که بانکها هم به فکر منافع خود و مملکت هستند. اگر آنها به
پول خود برسند کافی است، بانکها بايد خودشان به فکر خودشان باشند.
3- پيشنهاد شرکتهای ايرانی بر اساس امکان سنجی مفصل و علمی نيست. آنها فقط
مشخصات يک محصول خارجی را که به يک نحو در همه جا عرضه میشود را به بانک
ايرانی هم ارايه میدهند و گاهی يکی دو جلسه داخلی و خارجی هم به آن اضافه
میکنند. بانک ايرانی هم ظواهر را نگاه کرده و محصولی را انتخاب میکند.
4- اکثر بانکهای ايرانی دارای خدمات و کارشناسان رايانهايی قوی و هم تراز
شرکتهای داخلی و خارجی نيستند و اگر هستند، برای انتخاب راه و محصول، تلاش
جامع و مانع نمیکنند. بنابراين، چيزی که انتخاب میکنند عالمانه نيست.
5- تجربه شرکت ملی انفورماتيک و خدمات يک تجربه كافي، عادی و مانند بسياری
ديگر از نرم افزارهای خارجی بود که وارد ايران و بومی سازی شد. چرا نتايج
آنرا ناديده میگيريم؟ آيا نرمافزارهای انتخاب شده جديد از انتخاب شده
قديمی بهترند؟ يا ما از شرکت خدمات قويتريم؟
6- مشکل اصلی اتوماسيون بانکی ايران در خود بانک نهفته است. توليد هر نرم
افزار پيچيدهايی برای كاربردهاي بانکي ساده است به شرط اينکه:
الف-کارفرما نظرات و مديران تصميمگير خود را دايم عوض نکند.
ب- آشفته بازار ايران را نخواهد که مکانيزه کند. بلکه نظم و نسقی ايراني يا
جهانی را پياده کند. چيزی که اگر از خارجیها بخواهند به آنها جواب منفی
میدهند ولی پيمانکار بدبخت ايرانی بايد انجام دهد.
پ- بی نظمی را نخواهد که مکانيزه کند. ابتدا تمام فکرها، بانکداری بدون ربا
و مقرراتِ تسهيلات و سازمان خود را جمع و يکپارچه کرده و سپس آنرا برای
مکانيزه کردن سفارش دهد.
7- شرايط معامله، مذاکره و انجام کار پيمانکار ايرانی و خارجی مساوی نيست:
الف- نرم افزار خارجی، فقط بومی سازی میپذيرد. اگر نرمافزاری بخريم که با
آن محصولات خود را تعريف نماييم(اگر کد ننويسيم)، استواری آن مانند نرم
افزار بدون تغيير نيست و آزمايش خود را پس نداده و ارزش ندارد. اين نوع
محصولات مشکلات خاص خود را دارند.
ب- پولی که به خارجی میدهيم با ايرانی قابل مقايسه نيست. شرايط و نحوه
پرداخت نيز بسيار متفاوت است. در حقيقت ما هستيم كه شرايط پيمانکار خارجی را میپذيريم و در مورد پيمانکار ايرانی هر نوع ضمانتی را مطالبه میکنيم و او
بايد شرايط ما را بپذيرد.
پ- وقتی پيمانکار خارجی جدول زمان بندی و کنترل پروژه خود را ارايه داد،
مدير عامل، مديران ارشد و تمام سازمان را بسيج میکنيم که به زمانهای وعده
شده برسيم. اما وقتی پيمانکار ايرانی جدولزمان بندی و کنترل پروژه خود را
ارايه داد، مدير عامل و مديران ارشد به دنبال کار خود میروند و تمام
سازمان، خود را بسيج میکند که پيمانکار بدبخت را زمين بزند.
ت- اگر پول پيمانکار خارجی را سرِ وقت ندهيم، کار را متوقف و تقاضای دريافت
جريمه میکند. بعد از تحويل نرم افزار ايرانی، برای تفريح هم که شده، مدتی
پول و ضمانتنامه او را نمیدهيم. بيچاره دستش هم که به جايی بند نيست. (میگويند: دولت که به پيمانکار ايرانی جريمه نمیدهد)
ث- پيمانکار خارجی بر اساس قرارداد و تعاريف توافق شده کار میکند و هر نوع
درخواست نامربوط و غلطي را به راحتي رد میکند و ما هم به سادگی مجبوريم که
بپذيريم. اما پيمانکار ايرانی را با تهديد و سفارش و ... مجبور به پذيرش
سفارشهای پچيده و متناقض مديران تازه کار و ناوارد خود میکنيم.
ج- مهمترين نکته معامله با خارجیها، نحوه برخورد در جلسات، مذاکره و انجام
معامله است. اولا بايد به زبان خودشان با آنها سخن بگوييم! اگر چه ما مشتری
هستيم. ثانيا وقتی آنها با آن لحجه شيرين انگليسی شروع به صحبت میکنند يا
نامههای تعريفِ مشخصات را میفرستند، تسليم شده و راهی جز پذيرش آن نداريم
و اصولا با خارجیها چندان بحث نمیکنيم. اما وقتی پيمانکار ايرانی با آن
لحجه تهرانی و شيرازی شروع به صحبت میکند يا نامهايي به زبان شيرين فارسی
به ما ميرسد، سعی میکنيم که تمام کمبودهای ساليان گذشته را هم مطالبه کنيم
و سر سوزنی هم کوتاه نياييم و تهديد کنيم که اگر اين حرف ما عمل نشود، تمام
پروژه بیارزش میشود.
در اين مقاله به نحو بسيار مختصر و مفيد سعی میکنيم که راهحل بانکهای
ايران را پيشنهاد کنيم. اين راهحل با عنوان نقشه راه بانکهای ايران میباشد که تاکيد آن بر سامانههای يکپارچه با هسته متمرکز است (Core Banking,
Master Plan, Road Map) و با مقدمهايي مختصر، محصولات مورد نظر را به
ترتيب و با زمان بندی ارايه میدهد و سپس به دلايل و توجيه راه حل
میپردازد. نويسنده معتقد است که تنها بر توليد محصولات در داخل ايران بايد
حساب کرد و بومی سازی محصولات خارجی برای بانکهای بزرگ ايران مناسب نيست.
اين مقاله به صورت پاورپوينت نيز در اختيار میباشد.
عناوين اصلی به قرار زير است:
1- توافق و تعاريف پايه
2- اهداف
3- فهرست عمليات بانکی قابل دسترسی در ايران
4- محصولات و زمان تحويل پيشنهادی
5- روش اجرا و انتقال
6- راههای ارتباط و دريافت خدمات
7- اماکن و ادارات تحت پوشش برای بانک
8- مشخصات بانکی طرح متمرکز
9- مشخصات فنی طرح
10- مزايای فنی و مالی روش متمرکز
1- توافق و تعاريف پايه. اين توافقات به
عنوان حداقل بوده و با توجه به اهميت شبکه گسترده، بيشتر روی آن تکيه شده
است:
- پايداری شبکه به ميزان 97 درصد، برای بانک ها کافی است
- پايداری شبکه در مخابرات ايران، حداقل 99 درصد است
- شبکه گسترده توسط مخابرات ايران تا حد مناسبی برای بانک ها برقرار شده و
توسط ديگران نيز برقرار میشود
- بانک ها شبکه گسترده را کمی جدیتر مديريت مینمايند
- كليه محصولات بانكي توسط ايراني و از ابتدا و با
توجه به نياز هر بانك به طور مجزا، طراحي، توليد و نگهداري ميشوند.
2- اهداف. در اين قسمت مهمترين اهدافی که
موردنظر بانکداری است ذکر می شود:
- برقراری نظام بانکداری الکترونيک (برنامه چهارم ماده 29 بند ز و برنامه
بانک مرکزی)
- گسترش خدمات بانکی (کسب سود) بدون حضور مشتری در شعبه (منزل، شرکت،
اداره، ...)
- گسترش خدمات بانکی بدون وابستگی مشتری به يک شعبه بانک و بانک خاص
- انجام درصد مهمي از کل تراکنشهای بانک، در اينترنت، تا سال 1385
- پشتيبانی تجارت الکترونيک(e-merchant)
- يکپارچگی(همبستگی) و هماهنگی خدمات
- رقابت در کسب رضايت مشتری، جلب مشتری، حفظ مشتری و ...
- ايجاد بستر مناسب برای خدماتی مشابه بانکهای خارجی
- نظارت، حسابرسی، بازرسی متمرکز، مديريت ريسک، مبارزه با پول شويی و (Data
Mining)
- کاهش اسناد کاغذی (هزينه تمام پروژهها را پوشش میدهد)
- ساختن محصولات و بازارهای جديد و خدمات مشترک بين بانکها با نيروهای
موجود بانک که کم کار میشوند
3- فهرست عمليات بانکی قابل دسترسی در ايران
- آمار و اطلاعات مديريت
- دفتر کل (GL)
- خزانه داری کل
- سپرده ها
- حسابداری
- تسهيلات و عقود اسلامی
- اعتبارات
- تلفن بانک (استعلام و انتقال)
- بانکداری اينترنتی (استعلام و انتقال)
- قبوض
- موبايل بانک (SMS & WAP)(استعلام
و انتقال)
- بانکداری اينترنتی (وام و تسهيلات)
- کارت پرداخت و دريافت
- پشتيبانی تجارت الکترونيک
- پاياپای اسناد
- ارزی و سويفت
- بروات و حواله جات
- چک بانکی، مسافرتی
- اوراق مشارکت
4- محصولات و زمان تحويل پيشنهادی يا نقشه راه مختصر
شده. برای رسيدن به نقطهايي قابل قبول ذکر میشود. در حقيقت اين
قسمت از مقاله اصل و بقيه آن فرعی و تفسير اين قسمت هستند. شروع سامانههای
زير همزمان بوده و زمان ارايه شده از ابتدا است.
1- حساب قرضالحسنه جاری. زمان = 12 ماه.
2- حسابهای سپرده کوتاه مدت و قرضالحسنه. زمان = 18 ماه.
3- سامانه کارت و خودپرداز، متصل به حساب قرض الحسنه جاری يا سپرده کوتاه
مدت. زمان = 22 ماه.
4- سپرده سرمايه گذاری بلند مدت. زمان = 22 ماه.
5- تسهيلات (عقود اسلامی) به صورت ساده شده و با تکيه بر دريافت اقساط و
توليد آمار. زماني= 24 ماه.
6- بانکداری اينترنتی يا خانگی. زمان = 18 ماه.
7- پشتيبانی تجارت الکترونيک برای فروشندگان. زمان = 18 ماه.
8- دفتر کل بانک (GL) اولين کار و همراه با ديگر محصولات. زمان = 24 ماه.
9- رفع نيازهای مقطعی و ترميم سامانه های موجود فراموش نشود.
5- روش اجرا و انتقال
- چند ماه بعد از شروع توليد هر محصول، مقداری از آن تحويل ميشود
- محصولات مقطعی و ترمبمی، در زمانهای توافق شده، شروع و تحويل ميشوند
- هر محصول، موازی و در کنار محصولات قبلی نصب شده و کار ميکند
- اکثر مشتريان جديد فقط روی سامانههای جديد افتتاح ميشوند
- بعضی از مشتريان قبلی، کمکم به روی سامانههای جديد منتقل ميشوند
- محصولات اينترنتی و خانگی فقط روی محصولات جديد ارايه ميگردند
6- راههای ارتباط و دريافت خدمات
- پايانه شعبه
- خود پرداز، پوز فروشگاهی و شتاب
- پايانه شعبه
- اينترنت/خانگی (استعلام، انتقال، حواله، چک بانکی، ...)
- تلفن و فاکس (استعلام)
- موبايل با اساماس (استعلام، ...)
- ساير بانکها و موسسات
7- اماکن و ادارات تحت پوشش برای بانک
- شعبه (1000-3500 واحد)
- امور مالی
- اداره کل اعتبارات
- اداره کل عمليات ارزی و خارجه
- اداره کل خدمات نوين
- اداره کل اطلاعات بانکی
- اداره کل وصول مطالبات معوق
8- مشخصات بانکی طرح متمرکز
- مشتری محور (تمام حسابها، وامها و عمليات مشتری تحت شماره مشتری
است)
- تنها راه ارايه خدمات يکپارچه و
اينترنتی/خانگی در بانک، و با بانکهای ديگر
- تنها راه مشتری محور بودن در سطح
بانک (در شعبه و اينترنت)
- هر شعبه پشتيبان شعبه ديگر است (95 درصد موارد)
- هماهنگ با طرح سال 85 بانک مرکزی
- نظارت، حفاظت و حسابرسی دقيق و سريع
- مديريت بهتر و مناسبتر منابع و درآمد
- امکان ارتباط با ساير سامانههای متمرکز بانکهای ديگر
- راه اندازی مرحلهايی پروژه
- تسريع و بالا بردن راندمان شعبه و بانک
9- مشخصات فنی طرح
- تمام سامانه ها توليد داخل هستند و از ابتدا متناسب با نياز هر
بانک طراحی و توليد میشوند.
- تمام سامانه به صورت متمرکز و در بستر متمرکز راه اندازی میشوند
- حداقل سرعت شبکه گسترده شعبه برای 10 کاربر متوسط، حدود 19200 بيت بر
ثانيه است
- حداقل سرعت شبکه گسترده شعبه برای 30 کاربر متوسط، حدود 64 هزار بيت بر
ثانيه است
- سرورهای مرکزی = OS/390, IBM 9672 Servers
- بانک اطلاعاتی مرکزی = DB2 V7.1
- روش دستيابی و برناه نويسی = Client/Server, Web Based, n-tier,
M-Channel
کاربر متوسط = هر 5 دقيقه 1 تراکنش بانکی
10- بعضی از مزايای مهم فنی و مالی روش متمرکز به
قرار زير است:
- صرفه جويی در کيفيت سرورهای شعبه
- بک آپ متمرکز و صرفه جويی در وقت و هزينه دستگاههای شعبه
- صرفه جويی و آسانیِ حياتی در بروز آوری،
پشتيبانی و رفع اشکال نرم افزارهای شعبه
- رضايت مشتری از دريافت خدمات از هر شعبه
- کاهش چشمگير تعداد اسناد کاغذی
- آمار و گزارشهای سر وقت و بدون خطا با هزينه
مديريت و عملياتی اندک
- امکان توليد سامانه اطلاعات مديريت
- امکان اعمال مديريت عملياتی و سازمانی کارا و بدون استرس
- پشتيبانی هر شعبه برای شعبه ديگر (95 درصد موارد)
- هماهنگ با طرح جامع بانکهای ديگر ايرانی و خارجی است
- طرحهای متمرکز راه اندازی سريع دارند