فشارهاي عصبي در كارشناسان سامانه‌هاي اطلاعاتي (IS)
 

فشار عصبي در كار ميتواند منجر به آشفتگي، فرسودگي و تغيير شغل كارشناسان رايانه و به دنبال آن هزينه جايگزيني زياد گردد.  فشار عصبي از قديم به عنوان اصلي‌ترين عامل موثر بر راندمان و كيفيت كار شناخته شده است. برآورد ميشود كه يك كار شناس آي‌اس حدود 50 ساعت در هفته و حدود 6 ساعت در تعطيلي آخر هفته كار ميكند. او 70 درصد در وقتي كه مريض است نيز كار ميكند.

در يك تحقيق اخير بين المللي از بين 16 هزار كارشناس حرفه ايي فناوري اطلاعات در 28  كشور جهان، راندمان متوسط برنامه نويسان امريكايي حدود 7700 خط در مقايسه با 16700 خط براي برنامه نويسان غير امريكايي بوده است. يكي از علل تفاوت فوق ميتواند انجام 70 ساعت كار در هفته براي توليد سريع‌تر و به موقع تعهدات باشد . بعضي از كارشناسان به دليل فشارهاي عصبي در محيط كاري خود به دنبال تغيير شركت يا سازمان خود ميباشند. بر آورد شده که هزينه متوسط جايگزيني براي يك كارشناس آي‌اس، معادل 8 ماه حقوق آن كارشناس است.

در حال حاضر براي شركت‌هاي توليد نرم‌افزار بديهي شده است كه بايد در مديريت خود جايي براي كم كردن فشارهاي عصبي و تنشهاي كار قرار دهند. در غير اين صورت سازماني كه مي تواند كاري را با 10 نفر انجام دهد مجبور مي شود تا دو برابر آن نيروي كار استخدام كند.

در اين مقاله به پاره‌ايي از مطالعات انجام شده براي پي‌بردن به عوامل بروز فشارهاي عصبي اشاره ميگردد. نتايج بدست آمده حاکي از 33 علت است كه ميتوان آنها را در يكي از 7 گروه زير دسته‌بندي نمود:

1- آموزش : دو عامل در اين شاخه قرار مي‌گيرند كه شامل نياز براي آموزش مورد نياز و مهارت لازم براي توليد محصول است.
2- زمان تحويل : پنج عامل در اين شاخه قرار مي‌گيرند.
3- همكاران : پنج عامل در اين شاخه قرار مي‌گيرند كه ناشي از فشار كار با همكاران و تقابل با قدرت سازماني ديگران است.
4- ارزيابي كارايي : سه عامل در شاخه قرار مي‌گيرند.
5 -امنيت شغلي : شش عامل در شاخه قرار مي‌گيرند كه ناشي از اخراج، كوچك سازي شغلي، ادغام شركت‌ها و عوامل ديگر است.
6- ارتقاي شغلي : چهار عامل در اين شاخه قرار مي‌گيرند كه معمولا ناشي از رقابت، بهبود و ارتقاي مستمر در هر شغلي مي‌باشد.
7- خواسته‌هاي مشتري : هشت عامل در اين شاخه قرار مي گيرند كه توسط مشتريان بر كاركنان آي‌اس وارد ميايد. مانند به نتيجه رساندن رابط كاربر و پسنديدن آن توسط مشتري.

جدول زير خلاصه‌ايي از نتايج به دست آمده و رتبه بندي با روشهای آماری است.
 

متغيرهاي فشارهاي عصبي

هر سازمان مشخصاتي دارد كه تا حدودي با ديگر سازمان‌ها متفاوت مي‌باشد. اين مشخصات بر عوامل فشار تاثير مثبت و منفي داشته كه به 7 دسته تقسيم مي‌گردند:

1- تعداد كارمندان گروه آي اس
2- سابقه كار در زمينه آي اس
3- سابقه كار در شغل فعلي
4- تعداد كارهاي قبلي در زمينه آي اس
5- رتبه شغلي كارمند
6- گروه سني كارمند
7- جنسيت كارمند

زنان شاغل در سازمان‌هايي كه بيش از 180 كارمند دارند ، فشار عصبي بيشتري را گزارش مي‌كردند. كارمنداني كه در شغل فعلي خود بيش از 11 سال دوام آورده بودند فشار خيلي بيشتري را در زمينه امنيت شغلي گزارش مي‌كردند و هر چه اين مدت بيشتر مي شد، امنيت شغلي خود را بيشتر در خطر مي ديدند.

اگر تعداد مشاغل قبلي در زمينه آي اس زياد مي‌شد، عوامل فشار شامل امنيت شغلي، ارزيابي كارايي، همكاران و خواسته مشتري مي‌گرديد. كار منداني كه رتبه شغلي بالاتري داشتند، فشار عصبي بيشتري به نسبت رتبه‌هاي پايين‌تر تحمل ميكردند. ازدياد سن، فشار كاري و عصبي بيشتري را در زمينه امنيت شغلي به علاوه ارتقاي شغلي به دنبال داشت. در مجموع فشار عصبي زيادتري بر كارمندان سازمانهايي با بيش از 180 كارمند، كارمنداني با بيش از11 سال سابقه در يك كار، كارمنداني كه بيش از 15 كار عوض كرده‌اند، كارمنداني با رتبه بالا، كارمنداني با بيش از 40  سال تجربه و زنان به طور كل وارد ميگردد.

راههاي پيشگيري و ترميم فشار هاي عصبي

روش هاي مديريت كار و پيشگيرانه زير ميتواند براي پيشگيري و ترميم فشارهاي عصبي وارد شده مفيد باشد:

1 - مسير رشد معين و معلوم
2- سامانه‌هاي ارزيابي منصفانه
3- مميزي مستمر عوامل وارد كننده فشار كار
4- آموزش‌ها و تمرين‌هاي كار گروهي
5- سامانه‌هاي آموزشي
6- راهنما و مدير صالح
7- مشاوره رواني
8- بازآموزي تكميلي

نتيجه‌گيري:  برای اينکه شرکتی سود آور، محيط کاری صميمی، اعصابی آرام برای روسا و کارمندان، تحويل سريع و به موقع، بهره‌وری زياد و ... داشته باشيم، شكي نداريم كه بايد فشارهاي عصبي كار را بنحو مناسبي اندازه‌گيري کنيم، علل بروز آن را معين نماييم و رفع آن را حتما مديريت کنيم.